128

مقدمه:

اختصاصا" به عفونت ناشي از Sarcoptes scabeie var hominis گال مي گويند كه يك بيماري جلدي پاپولر و ندولر، با خارش بسيار شديد به خصوص در شب ها همراه است و يكي از بيماري هاي مهم پوستي مي باشد. ولي به طور عام، هر گونه عفونت ناشي از مايت هاي scabeie را در انسان گال مي گويند كه معادل آن جرب (mange) در حيوانات است (5). گال در كشورهاي مختلف به اسامي متفاوتي ناميده مي شود. در اروپا تحت عنوان اسكابيه نروژي، در آفريقا Crow Crow و در ساير نقاط دنيا به عنوان گال، جرب اسكابيني، آكاريازيس يا خارش هفت ساله ناميده مي شود (4) جرب ساركوپتيك در بسياري از حيوانات اهلي مثل اسب، شتر، سگ و خوك عموميت دارد و سابقا" اسم مايت را بر اساس ميزباني كه روي آن يافت مي شد نامگذاري مي كردند مثلا" در سگ Saropte canis، در گوسفند Sarcoptes ovis و ... در حال حاضر ساركوپتس هاي مذكور، اشكال مختلف بيولوژيكي به حساب مي آيند كه از نظر شكل خارجي قابل تشخيص نيستند ولي از نظر فيزيولوژيكي متفاوت بوده و ميزبان هاي اختصاصي دارند، لذا مايت هاي اسكابئيي كه روي سگ، اسب، شتر و ساير حيوانات هستند ندرتا" انسان را آلوده مي كنند (8)

بيماري گال در تمام دنيا به خصوص نواحي گرم و مرطوب شايع است و با فجايع و مصيبت هايي مثل قحطي، خشكسالي، زلزله و ... هنگامي كه مردم ناچارند به صورت گروهي با هم زندگي كنند و تسهيلات لازم براي استحمام و تعويض و شستشوي لباس ندارند افزايش مي يابد (13). تحقيقات قبلي كه در كشورهاي امريكا، روسيه، مصر، بنگلادش، كره و ايران انجام شده، رابطه معني داري بين شيوع اين بيماري و اماكن پرجمعيت را نشان مي دهد (1، 2، 4، 11، 13، 14، 15).

شيوع اسپوراديك و اپيدميك بيماري در جوامعي مثل پرورشگاه ها، مدارس، بيمارستان، سربازخانه ها، زندان ها، ... و در حيوانات اهلي و وحشي گزارش مي شود (15). از نظر تاريخي اپيدمي هايي در دوره هاي 30 ساله با فواصل 15 سال، در جوامع انساني اتفاق افتاده كه در اين باره نظريات زيادي ابراز شده اما توضيح قانع كننده اي براي معني دار بودن اين شيوع ها وجود ندارد (3). در ايران قبل از شروع جنگ موارد بيماري گال، بيماراني را شامل مي شد كه از مناطق گرم و مرطوب كشور مراجعه مي كردند ولي پس از جنگ شيوع گال را در تمام ايران شاهد بوده ايم (4، 7).

راه هاي اصلي بيماري هنوز شناخته نشده است بعضي از محققين معتقدند كه بيشتر لاروهاي ساركوپتس هستند كه به ميزبان جديد منتقل شده و آن را آلوده مي سازند در حالي كه برخي ديگر گمان مي كنند عمدتاً ماده هاي بالغ يا بارور ساركوپتس اين نقش را به عهده دارند (5). گال فقط از راه تماس نزديك منتقل مي شود و به نظر مي رسد كه براي انتقال مايت از يك فرد به فرد ديگر تقريباً20 _ 15 دقيقه تماس نزديك لازم باشد گرچه با خوابيدن در رختخوابي كه قبلاً شخص مبتلا به گال در آن خوابيده است ممكن است به بيماري مبتلا شود اما تحقيقات تجربي نشان داده است كه بدين ترتيب بيماري ندرتاً منتقل مي شود (4، 9).

بيماري گال بعنوان تلف كننده وقت پزشك، متخصص آزمايشگاه و بيمار مي باشد و ثابت شده است كه در بچه ها به علت عفونت ثانويه زخم ها با استرپتوكوك بتاهموليتيك سبب گلومرونفريت شده و در بعضي از مناطق دنيا ممكن است فراواني اين نفريت ها بيشتر از آنهايي كه به دنبال عفونت گلو با استرپتوكوك پيش مي آيد، باشد (10). گاهي روماتيسم حاد مفصلي هم ديده مي شود (4، 10).

بي خوابي به علت خارش هاي شبانه كه در درازمدت باعث ناراحتي هاي عصبي مي شود نيز بر اهميت اين بيماري از ديدگاه بهداشت عمومي مي افزايد (4).

با توجه به اينكه هيچگونه مطالعه اي راجع به بيماري گال در سربازخانه هاي كشور و در استان هرمزگان به عمل نيامده است، اين تحقيق به منظور بررسي شيوع بيماري گال در سربازخانه هاي پايگاه هوايي بندرعباس كاملاً ضروري به نظر مي رسد. اميد است كه از نتايج اين تحقيق بتوان در زمينه آموزش، كنترل و مبارزه با بيماري گال استفاده كرد.

مواد و روش ها:

مطالعه حاضر يك مطالعه توصيفي _ تحليلي است كه با هدف تعيين شيوع بيماري گال در سربازان پايگاه هوايي بندرعباس انجام گرفته است. اين بررسي از آبان 1380 به مدت 4 ماه در پايگاه هوايي بندرعباس انجام شد. جمع آوري داده ها با مشاهده به روش سرشماري بود. با تكميل پرسشنامه، افراد مبتلا و مشكوك به گال انتخاب و بر اساس فاكتورهاي شدت آلودگي، وضعيت آلودگي در قسمت هاي مختلف بدن، دفعات ابتلا، وضعيت درمان مورد بررسي قرار مي گرفتند. سپس از كانال ها و پاپول هاي جلدي با استفاده از روش scraping test نمونه برداري مي شد و به روش ميكروسكوپي عامل بيماري تشخيص داده مي شد. پس از گردآوري اطلاعات با استفاده از نرم افزار كامپيوتري Minitab اطلاعات به دست آمده مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.

نتايج:

طي اين بررسي جمعاً 763 نفر از سربازان پايگاه هوايي بندرعباس مورد بررسي قرار گرفتند كه از ميان آنها 609 (8/79 درصد) نفر مشكوك به بيماري گال بودند، پس از نمونه برداري از افراد مشكوك، 95 نفر (45/12 درصد) مثبت و 668 نفر (55/87 درصد) منفي تشخيص داده شدند (جدول شماره 1) .

جدول شماره 1: رابطه بين ميانگين و انحراف معيار سابقه خدمت در مبتلايان به گال و افراد سالم در سربازان پايگاه هوايي بندرعباس

وضعيت آلودگي	ميانگين سابقه خدمت به ماه	تعداد	درصد
افراد مبتلا	28/5 ± 98/7	95	45/12
افراد سالم	49/5 ± 40/5	668	55/87
جمع	__	763	100

ميانگين سابقه خدمت در افراد مبتلا به گال از ميانگين سابقه خدمت در افراد سالم ( 28/5 ± 98/7 49/ در مقابل 5 ± 4/5 ماه( بيشتر بود.

شيوع بيماري در بين سربازان پايگاه هوايي بندرعباس با جمعيت 763 نفر، 5/124 در هزار تعيين گرديد. بيشترين درصد فراواني مبتلايان به بيماري مربوط به رسته پدافند (56/25 درصد) و كمترين درصد بيماري مربوط به رسته شهرداري (16/3 درصد) بود (نمودار شماره 1) .

نمودار شماره 1 _ درصد فراواني موارد مثبت گال در رسته هاي مختلف نظامي در پايگاه بندرعباس

ميانگين سن در افراد مورد مطالعه 32/1 ± 97/19 سال و ميانگين سن مبتلايان 23/1 ± 07/20 سال بود.

بيشترين درصد آلودگي به گال (89/37) در افراد داراي تحصيلات ابتدايي و كمترين درصد آلودگي در افراد داراي تحصيلات دانشگاهي (05/1) مشاهده گرديد (نمودار شماره 2).

نمودار شماره 2 _ رابطه بين ميزان تحصيلات و درصد ابتلا به گال در سربازان پايگاه هوايي بندرعباس

508 نفر (55/83 درصد) از سربازان شب ها در آسايشگاه هاي پايگاه استراحت مي كردند از اين تعداد 86 نفر (92/16 درصد) مبتلا به بيماري تشخيص داده شدند.

در اين بررسي 41 نفر (15/43 درصد) داراي خارش شبانه، 7 نفر (37/7 درصد) داراي خارش روزانه، 43 نفر (26/45 درصد) داراي خارش شبانه روزي و 4 نفر (22/4 درصد) بدون خارش بودند (جدول شماره 2) .

جدول شماره2: زمان خارش پوستي در سربازان مبتلا به گال در پايگاه هوايي بندرعباس

زمان خارش	تعداد	درصد
شب	41	15/43
روز	7	37.7
شب و روز	43	26/45
بدون خارش	4	22/4
جمع	95	100

75 نفر (95/78 درصد) از مبتلايان قبل از ورود به خدمت سربازي هيچ نوع علائم بيماري گال از جمله خارش پوستي نداشته اند. بيشترين درصد پراكندگي ضايعات در اعضاي تناسلي (22/20 درصد) و كمترين درصد پراكندگي ضايعات در مچ دست (27/4 درصد) بود (نمودار شماره 3). از نظر استفاده از وسايل مشترك 42/28 درصد مبتلايان به گال از پتو، ملحفه و حوله مشترك استفاده مي كردند (جدول شماره 3) .

نمودار شماره 3 _ درصد پراكندگي ضايعات گالي در نقاط مختلف بدن سربازان پايگاه هوايي بندرعباس

از مجموع 95 نفر از مبتلايان به گال 38 نفر (40 درصد) به پزشك مراجعه كرده بودند، درمان در (13/39 درصد) موارد موثر واقع شده بود.

از نظر آموزش بهداشت 67/91 درصد بيماران هيچ نوع آموزشي در مورد بيماري گال و پيشگيري از آن نديده بودند.

بحث:

بر اساس مطالعات انجام شده، بيماري گال در تمام دنيا به خصوص در نواحي گرم و مرطوب شايع است. عوامل متعددي همچون فقر، عوامل فرهنگي (كم سوادي)، عدم رعايت موازين بهداشتي، تراكم جمعيت و درمان نادرست از عوامل موثر بر شيوع اين بيماري در جوامعي نظير سربازخانه ها، زندان ها، مدارس و ... مي باشد (4، 10، 11، 15، 16).

در يافته هاي حاصل از اين پژوهش 45/12 درصد موارد مشكوك به گال با انجام آزمايش ميكروسكوپي، مثبت تشخيص داده شدند. در تحقيقات انجام شده در شهرهاي اصفهان و مشهد درصد موارد مثبت بيماري در بين افراد داراي ضايعات جلدي مشكوك به گال به ترتيب 6/26 درصد و 45 د رصد و در كشورهاي ايالات متحده، مصر، بنگلادش و كره به ترتيب 4 _ 2 درصد، 80 درصد، 77 درصد و 10 درصد گزارش گرديده است (1، 2، 4، 11، 13، 14).

در اين بررسي شيوع بيماري گال در بين سربازان 5/124 در هزار تعيين شد كه ارتباط معني داري از نظر شيوع بر حسب راسته خدمتي مشاهده شد (001/0p<)، به عبارت ديگر در دسته هاي خدمتي كه سربازان از تخت، پتو و ملحفه مشترك استفاده مي كردند شيوع بيماري بيشتر است.

از نظر تحصيلات مشخص شد كه ابتلا به بيماري با سطح تحصيلات افراد نسبت معكوس دارد يعني با افزايش ميزان تحصيلات، ميزان ابتلا به بيماري كاهش مي يابد كه اين نتايج با تحقيقات انجام شده در اصفهان (68 – 1367)، مطالعه در مشهد (62 – 1363)، مطالعه در زندان هاي قصر و اوين تهران (1378) و بررسي سال 1987 در روستاهاي داكا در بنگلادش مطابقت دارد (1، 2، 4، 11).

با توجه به موارد ذيل به احتمال زياد آسايشگاه هاي پايگاه هوايي به عنوان كانون هاي اصلي آلودگي و منبع شيوع بيماري در بين سربازان پايگاه هوايي بندرعباس شناخته مي شوند. اولاً ارتباط معني داري بين سابقه خدمت و ميزان ابتلا به بيماري مشاهده شد (001/0p<) بدين معني كه با افزايش سابقه خدمت ميزان ابتلا به بيماري نيز افزايش مي يابد، ثانياً 92/16 درصد مبتلايان، شب ها در آسايشگاه هاي پايگاه استراحت مي كردند و بين سكونت در آسايشگاه و ميزان ابتلا به بيماري گال نيز رابطه معني داري مشاهده گرديد( 056/0 p<). ثالثاً 95/78 درصد از مبتلايان قبل از ورود به خدمت سربازي هيچ نوع علائم بيماري گال از جمله خارش پوستي نداشته اند. بين خارش پوستي قبل از ورود به خدمت و ميزان ابتلا به بيماري رابطه معني داري وجود داشت (001/0p<).

از نظر محل ضايعات و پراكندگي آنها در قسمت هاي مختلف بدن در مطالعات، Kenawi در مصر (13)، و حمزه نژاد در تهران (4)، بيشترين درصد پراكندگي ضايعات به ترتيب مربوط به ناحيه پشت (100 درصد) و لاي انگشتان دست (9/10 درصد) گزارش شده بود ولي در مطالعه حاضر بيشترين درصد پراكندگي ضايعات مربوط به اعضاء تناسلي (22/20 درصد) بود كه علت آن احتمالاً به دليل گرم و مرطوب بودن شرايط آب و هوايي است.

به علت استفاده از يك روش درماني (گامابنزن) و استفاده نادرست بيماران از دارو (به دليل عدم آموزش كافي)، درمان در 60 درصد مبتلايان چندان اثر مناسبي نداشته است. در مطالعه عزيز جلالي در شهر رشت و حمزه نژاد در تهران نيز چنين وضعيتي مشاهده گرديد (3، 4). از نظر آموزش بهداشت ميزان ابتلاي سربازان به بيماري گال با آموزش بهداشت نسبت معكوس داشت (138/0p=) بدين معنا كه با افزايش آگاهي سربازان در زمينه پيشگيري از گال، ميزان ابتلا به بيماري كاهش يافته بود.

آمار و اطلاعات موجود بيانگر شيوع نسبتاً بالاي بيماري گال در بين سربازان مي باشد و با توجه به مساعد

بودن عوامل موثر در چرخه انتقال بيماري مي توان با آموزش بهداشت در زمينه پيشگيري و مبارزه با بيماري و درمان به موقع و صحيح بيماران مبتلا به گال در كنار آموزش هاي نظامي لازم، كارايي و سلامت نيروي نظامي را ارتقاء بخشيد.

تقدير و تشكر:

بدينوسيله از ، آقايان دكتر آفريده رياست بيمارستان پايگاه هوايي, دكتر شاهدي, دكتر شمس ، پور داوودي و دكتر جلالي همكاران طب پيشگيري و آقاي دادرس از مركز بهداشت بندرعباس و ساير عزيزاني كه ما را در اجراي اين بررسي ياري نمودن، تشكر و قدراني مي گردد.

چكيده :