تأثير اشعه UV در بروز كاتاراكت و ناخنك در مراجعين به دو كلينيك

چشم پزشكي در بندرعباس و تهران

 

دكتر كاظم كامران _ استاديار، عضو هيئت علمي گروه چشم دانشگاه علوم پزشكي هرمزگان

دكتر شهرام زارع _ استاديار، عضو هيئت علمي گروه پزشكي اجتماعي دانشگاه علوم پزشكي هرمزگان

دكتر فرخنده رزم پور _ پزشكي عمومي

دكتر فيروزه رفاه _ پزشكي عمومي

 

چكيده :

گرچه تاكنون تحقيقات فراواني در مورد تاُثير اشعه UV در بروز كاتاراكت و ناخنك انجام گرفته است ولي تاكنون تحقيقي مبني بر يافتن علل همراه بودن اين دو بيماري و شيوع آنها انجام نشده است. در شرايط جغرافيايي متفاوت، تاُثير اشعه UV در همراه بودن تواُم كاتاراكت و ناخنك و همچنين شدت و نوع آنها مورد بررسي قرار گرفته است.

اين مطالعه به صورت مورد _ شاهد بوده و جمعيت مورد مطالعه شامل 100 مورد بيمار مراجعه كننده به كلينيك چشم بيمارستان شهيد محمدي بندرعباس و 65 مورد مراجعه كننده به كلينيك چشم بيمارستان شهيد لبافي نژاد تهران و بهمان تعداد گروه شاهد كه نسبت به سن و جنس جور شده اند مي باشد و افراد مورد به كاتاراكت يا ناخنك و يا هر دو مبتلا بودند و افراد شاهد هيچكدام از بيماري هاي فوق را نداشتند. از طرف ديگر افراد مورد مطالعه هيچگونه بيماري و يا ريسك فاكتور چشمي و يا بيماري سيستميك و يا سابقه اي از آنها كه تاُثير آن بر روي بيماري هاي فوق الذكر به اثبات رسيده باشد نداشته اند.

افراد گروه مورد و گروه شاهد از نظر مدت زمان قرار گرفتن در معرض اشعه خورشيد و همچنين شدت كاتاراكت و ناخنك در گروههاي مورد ، مورد سنجش قرار گرفت. نتايج نشان مي دهد كه شيوع تواُم كاتاراكت و ناخنك در بندرعباس نسبت به تهران 66/66 درصد به 3/8 درصد (حدود 8 برابر) مي باشد خطر نسبي ابتلا به حداقل يكي از دو بيماري براي ساكنين بندرعباس كه بيش از 10 ساعت در معرض اشعه آفتاب قرار مي گيرند 94/10 است در حاليكه اين مقدار براي ساكنين تهران 9/1 مي باشد.

به نظر مي رسد مهم ترين عامل در بروز دو بيماري كاتاراكت و ناخنك در بندرعباس اشعه UV است در حاليكه در تهران افزايش سن عامل اصلي در بروز بيماري فوق مي باشد.

 

كليد واژه ها: اشعه ماوراء بنفش، آب مرواريد، ناخنك

 

مقدمه:

در سال هاي اخير فرضيه تأُثير اشعه ماوراء بنفش (UV) بعنوان يك عامل خطر مهم در بروز كاتاراكت و پتريجيوم قوت بيشتري يافته است (2، 1). اشعه ماوراء بنفش با طول موج بالاتر از nm 295 از قرنيه عبور كرده و توسط لنز به ميزان زياد جذب مي شود. بر اساس آمار منتشره از مطالعه ملي سلامتي و تغذيه در ايالات متحده امريكا (NHANES)، ميزان شيوع كاتاراكت در ايالت پنجاب هند سه برابر ايالات متحده امريكا مي باشد (4، 1)، همچنين شيوع پتريجيوم در مناطق استوايي 22 درصد است كه اين مقدار به فقط 2 درصد مناطقي كه در عرض جغرافيايي بالاي 40 درجه قرار دارند مي رسد (5، 4، 1). از سوي ديگر به علت كاهش لايه ازن ميزان اشعه UV رسيده به سطح كره زمين افزايش يافته و به شيوع بيشتر دو بيماري فوق منجر مي شود (3). در اين مطالعه موارد كاتاراكت و پتريجيوم در دو شهر تهران و بندرعباس (مركز چشم لبافي نژاد تهران و مركز چشم بيمارستان شهيد محمدي بندرعباس) مورد مقايسه قرار گرفته اند. شهر بندرعباس از يك طرف در مقايسه با شهر تهران به خط استوار نزديك تر بوده و از طرف ديگر در طي يك سال فقط 20 _ 15 روز در معرض اشعه UV قرار ندارد (حدود 24/1 از روزهاي سال به علت هواي ابري يا باراني بودن)، در حاليكه شهر تهران حداقل 90 _ 70 روز (حدود 24/6 از كل روزهاي سال) در معرض اين اشعه قرار ندارد. بنابراين يك شهروند بندرعباسي نسبت به يك شهروند تهراني حدود 2 ماه بيشتر در معرض اشعه UV قرار دارد به عبارت ديگر يك شهروند 60 ساله بندرعباس نسبت به يك شهروند 60 ساله تهراني در شرايط يكسان حدود 5 الي 10 بار بيشتر در معرض اشعه UV قرار گرفته است.

 

مواد و روش ها:

اين مطالعه به صورت مورد _ شاهد انجام گرفته است و نمونه مورد مطالعه از بين مراجعين به كلينيك چشم شهيد محمدي بندرعباس و كلينيك چشم شهيد لبافي نژاد تهران انتخاب شده اند. تمامي افراد بالاي چهل سال بدون توجه به جنس تحت معاينه قرار گرفته اند. افرادي كه به كاتاراكت يا ناخنك (پتريجيوم) و يا هر دو مبتلا بودند بعنوان موارد و به ازاء هر مورد يك نفر كه به هيچكدام از اين دو بيماري مبتلا نبودند بعنوان شاهد در نظر گرفته شده است. گروه شاهد با توجه به سن و جنس با گروه مورد جور شده اند و با توجه به وجود  عوامل ديگري در ابتلا به كاتاراكت و پتريجيوم مانند بيماري هاي ديگر چشمي مثل گلوكوم، تروما و بيماري هاي سيستميك كه مي توانند در بروز كاتاراكت يا پتريجيوم موُثر باشند مثل ديابت، سابقه مصرف استروئيد، مصرف سيگار، استفاده از عينك طبي يا آفتابي و غيره از مطالعه حذف شده اند. بدين ترتيب 100 نفر در بندرعباس و 65 نفر در تهران به عنوان مورد انتخاب و به همين تعداد از افراد سالم به عنوان شاهد انتخاب شده اند. ديد مركزي بيماران با Snellen-Chart اندازه گيري و معاينه بوسيله Slit-lamp و افتالموسكوپي مستقيم و غيرمستقيم انجام گرفت. سپس براي هر دو گروه پرسشنامه اي حاوي سوُالاتي از قبيل سن، جنس، محل كار، محل جغرافيايي، تعداد ساعات كار در معرض آفتاب، سابقه خانوادگي، سابقه هر گونه بيماري چشمي، سابقه ضربيه چشم و غيره تكميل گرديد. در افرادي كه به كاتاراكت مبتلا بودند فرم نوكلئار به صورت كدورت در مركز عدسي، فرم كورتيكار به صورت حباب در اطراف عدسي، فرم كپسول خلفي به صورت كدورت و تشكيل حباب در كپسول خلفي و فرم مركب (mixed) به صورت تركيبي از هر يك از فرم هاي فوق در نظر گرفته شد. درجه بندي شدت كاتاراكت به صورت خفيف (mild)، كدورت خفيف با ديد بيشتر از 50/20، متوسط (moderate)، كدورت متوسط با ديد بين 50/20 تا 200/20، شديد (sever)، يا mature cataract با ديد كمتر از 200/20 انجام گرفت. شدت ناخنك بر حسب ميزان گسترش آن به صورت ملتحمه، ليمبوس و قرنيه تقسيم بندي شدند. در مرحله بعد هر دو گروه مورد و شاهد مورد معاينه دقيق از نظر ميزان ديد قرار گرفتند و سپس داده هاي جمع آوري شده مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفتند.

 

نتايج:

در اين مطالعه 100 نفر از بندرعباس و 65 نفر از تهران بعنوان مورد و 100 نفر از بندرعباس و 72 نفر از تهران به عنوان شاهد انتخاب شدند. 40 درصد از گروه مورد در بندرعباس و 42 نفر در تهران مذكر و بقيه موُنث بودند. جدول شماره 1 توزيع سني ددو گروه را در شهر نشان   مي دهد.

 

جدول شماره 1 _ توزيع سني دو گروه در دو شهر بندرعباس و تهران

 

گروه سني

بندرعباس

مورد          شاهد

تهران

مورد          شاهد

جمع كل

مورد          شاهد

49 _ 40

  6           8

  5            7

 11           15

59 _ 50

 16          15

  9            10

 25           25

69 _ 60

 34         33

 20           23

 64           56

79 _ 70

 35         30

 26           29

 61          59

80>

  9          14

  5            3

 14          17

جمع

100        100

 65           72

165         172

ميانگين سن دو گروه مورد و شاهد در دو شهر بندرعباس و تهران از نظر آماري تفاوت معني داري را نشان نمي دهد (05/0P>).

نتايج حاصله نشان مي دهد كه در بندرعباس 25 درصد (25 نفر) به تنهايي به كاتاراكت، 7 درصد (7 نفر) به تنهايي به پتريجيوم مبتلا بودند و 73 درصد (73 نفر) هم به كاتاراكت و هم به پتريجيوم مبتلا بودند. در حاليكه در تهران در هيچ مورد پتريجيوم به تنهايي مشاهده نگرديد و تنها در 8 درصد موارد پتريجيوم به همراه كاتاراكت ديده شد. به نظر مي رسد در شهر بندرعباس در اكثر موارد كاتاراكت به همراه پتريجيوم وجود دارد كه نشان دهنده رابطه بين اين دو بيماري چشمي مي باشد. در رابطه با تاُثير اشعه UV در ايجاد دو بيماري فوق الذكر، تمامي عوامل خطري كه به نوعي مي توانند در ايجاد بيماري دخالت داشته باشند از مطالعه خارج شدند. در بندرعباس 45 مورد (20 زن و 25 مرد) فاقد عوامل خطر ديگر بودند كه از 45 مورد ذكر شده، 11 مورد (44/24 درصد) كاتاراكت،    4 مورد (88/8  درصد) ناخنك و 30 مورد (66/66 درصد) به هر دو بيماري مبتلا بودند. از 45 بيمار مورد بحث، 25 مورد (55/55 درصد) با توجه به شغل و فعاليت هاي روزانه كمتر از 10 ساعت در معرض اشعه خورشيد قرار داشتند و 20 مورد بقيه (45/44 درصد) بيش از 10 ساعت در روز در معرض اشعه UV قرار داشتند. در همين رابطه 70 نفر از گروه شاهد در معرض هيچكدام از عوامل خطر به جز اشعه خورشيد قرار نداشتند كه 65 مورد (86/92 درصد) كمتر از 10 ساعت در روز و فقط 5 نفر (16/7 درصد) بيش از 10 ساعت در روز در معرض اشعه خورشيد قرار داشتند.

بررسي مشابه در گروههاي مورد و شاهد در تهران نيز نشان مي دهد كه از 36 نفر گروه مورد كه داراي شرايط مورد نظر بودند 33 مورد (66/91 درصد) كاتاراكت و فقط 3 مورد (33/8 درصد) به طور تواُم به ناخنك و كاتاراكت مبتلا بودند و هيچكدام به تنهايي ناخنك نداشتند. از 36 نفر مورد بحث، 30 نفر (33/83 درصد) كمتر از 10 ساعت در روز در معرض نور خورشيد بوده اند و 6 نفر (66/16 درصد) بيشتر از 10 ساعت در روز در معرض خورشيد بوده اند. از 65 نفر گروه شاهد نيز 63 نفر مشمول شرايط مورد نظر بودند كه 57 نفر (47/90 درصد) كمتر از 10 ساعت در روز و 6 نفر (52/9 درصد) بيشتر از 10 ساعت در روز در معرض اشعه خورشيد قرار داشته اند. اين نتايج در جدول شماره 2 آمده است.

 

 

جدول شماره 2 _  توزيع فراواني دو گروه از نظر ساعات قرار گرفتن در معرض اشعه خورشيد در دو شهر بندرعباس و تهران

 

در معرض اشعه خورشيد

(در روز)

بندرعباس

  مورد                        شاهد

(درصد)                   (درصد)

تهران

  مورد                      شاهد

(درصد)                   (درصد)

جمع كل

  مورد                        شاهد

(درصد)                   (درصد)

 

10 ساعت يا كمتر

  25                      65 

(55/55)            (86/92)

  30                      57 

(33/83)            (47/90)

  55                     122

 (9/67)             (73/91)

 

بيشتر از 10 ساعت

  20                       5 

(45/44)             (16/7)

    6                     6 

(67/16)             (52/9)

  26                      11 

(1/32)               (27/8)

جمع

  45                    70

  36                      63 

  81                     133 

 

 

 

بر اساس اين نتايج خطر نسبي قرار گرفتن بيش از 10 ساعت در معرض آفتاب و ابتلا به حداقل يكي از بيماري هاي كاتاراكت و پتريجيوم در شهر بندرعباس 94/10 با فاصله اطمينان 95 درصد (61/13، 47/8) و در شهر تهران   9/1 با فاصله اطمينان 95 درصد (21/2، 08/0) مي باشد.

در رابطه با نوع كاتاراكت در دو شهر بندرعباس و تهران، نوع غالب موارد (35 درصد) در بندرعباس از نوع كورتيكال، نوكلئار و PSC مي باشد در حاليكه نوع غالب در تهران نوكلئار مي باشد. در همين رابطه چشم چپ و راست بطور جداگانه مورد مطالعه قرار گرفتند و تفاوت معني داري بين چشم چپ و راست مشاهده نگرديد (05/0P>)

از نظر شدت كاتاراكت، در بندرعباس 72/19 درصد فرم خفيف، 61/36 درصد فرم متوسط و 66/46 درصد فرم شديد كاتاراكت داشته اند در حاليكه در تهران 32/59 درصد فرم خفيف، 42/25 درصد فرم متوسط و 25/15 درصد فرم شديد كاتاراكت داشته اند. تفاوت معني داري بين دو شهر بندرعباس و تهران از نظر شدت كاتاراكت وجود دارد (05/0P<).

 

بحث:

مقايسه نتايج حاصل از دو شهر بندرعباس و تهران نشان مي دهد كه در تهران 33/83 درصد از گروه مورد و  47/90 درصد از گروه شاهد كمتر از 10 ساعت در معرض اشعه خورشيد قرار داشته اند كه اين اختلاف از نظر آماري معني دار نيست و مي تواند نشان دهنده تاُثير كم اشعه UV در بروز بيماري در شهر تهران باشد به عبارت ديگر اغلب موارد كاتاراكت در تهران وابسته به سن مي باشد و تا حدود كمتري اشعه خورشيد در بروز آن نقش داشته است. در حاليكه اين دو نسبت در بندرعباس به ترتيب 55/55 درصد و 86/92 درصد است كه نشان مي دهد اشعه نور خورشيد عامل اصلي بيماري هاي فوق الذكر مي باشد. در همين رابطه نسبت افرادي كه در بندرعباس بيش از ده ساعت در معرض اشعه قرار دارند به افرادي كه در تهران بيش از ده ساعت در معرض اشعه قرار دارند تقريبا" سه برابر است (45/44 درصد در برابر 67/16 درصد) كه مي تواند تاُييدي بر نقش اشعه خورشيد در بروز كاتاراكت و پتريجيوم در شهر بندرعباس باشد.

در رابطه با شدت بيماري كاتاراكت، نتايج حاكيست كه اكثر موارد كاتاراكت در تهران از نوع خفيف مي باشد در حاليكه بيش از 80 درصد از موارد كاتاراكت در بندرعباس از نوع متوسط و شديد هستند كه عدم مراجعه به موقع بيماران به كلينيك مي تواند به عنوان يكي از علل تلقي گردد.

در خصوص نسبت موارد تواُم كاتاراكت و پتريجيوم، موارد تواُم دو بيماري در بندرعباس حدود 8 برابر بيشتر از تهران است (65/66 درصد نسبت به 3/8 درصد) .

 

سپاسگزاري:

در اينجا لازم است از مسئولين و كاركنان كلينيك هاي چشم پزشكي بيمارستان شهيد محمدي بندرعباس و لفافي نژاد تهران بخاطر همكاري صميمانه در اجراي اين تحقيق كمال تشكر و قدرداني بشود.

 

 


 منابع و مآخذ                                                                                                                                               References

 



1.        Tasman W, Jaeger E. Duan’s Clinical Ophthalmology. Philadelphia: Lippincott-Roven;1995.

2.        Gillbert E, Epidemiology of blindness and visual impairment in the kingdom of Tongo. Br J Ophthalmol. 1994;78(2):344-348.

3.        Reid K, Bradford R. Causes of blindness in the adult population of the Republic of Ireland. Br J Ophthalmol. 1998;82(1):630-633.

4.        Corin M, et al. Solar ultraviolet radiation and ocular disease a review of the epidemiological and experimental evidence. Ophthalmic Epidemiol. 1994;1(3):155-164.

5.        Taylor C, et al. Location and severity of UVB irradiation damage in the rat lens. Jpn J Ophthalmol. 1997;71(6):381-387.

6.        David W, Hasti RD. UVB irradiation alters the activities and kinetic properties of the enzymes of energy metabolism rat lens during aging. J Photochem Photobiol B. 1998;4291:40-46.